با گذشت مدتزمان قابل توجهی از آغاز طرح وام نهضت ملی مسکن، هنوز خبری از تحقق وعدهها در بافتهای فرسوده نیست. سهم ۲۵ درصدی این وامها که قرار بود به نوسازی و احیای محلات فرسوده اختصاص یابد، تاکنون عملی نشده است. همین مسئله باعث ایجاد ابهامات و پرسشهای فراوانی در میان متقاضیان و کارشناسان شده و ضرورت بررسی دلایل این تعلل بیش از پیش احساس میشود.
واقعیت سهم بافتهای فرسوده در نهضت ملی مسکن
شورای عالی مسکن و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران مصوب کردند که حدود ۲۵ درصد از وام نهضت ملی مسکن به نوسازی و بهسازی بافتهای فرسوده اختصاص یابد. این تصمیم، یکی از مهمترین راهکارهای احیای محلات قدیمی و کاهش مخاطرات شهری بود. با این حال، بسیاری از متقاضیان این مناطق هنوز نتوانستهاند وام بافت فرسوده را دریافت کنند و بخش بزرگی از وعدهها محقق نشده است.
بررسیها نشان میدهد چند عامل اصلی باعث این تأخیر شدهاند. مشکلات فنی و ساختاری در بافتهای فرسوده، مانند کوچک بودن قطعات زمین، کمبود زیرساختهای شهری و پیچیدگی صدور مجوزهای ساخت، روند استفاده از تسهیلات نهضت ملی را دشوار کردهاند. علاوه بر این، موانع مدیریتی و محدودیتهای بودجهای و همچنین نبود سازوکارهای شفاف در نظام بانکی، پرداخت وامها را به تأخیر انداختهاند.
تجربه ساکنان محلات فرسوده نیز نشان میدهد که مراجعه به بانکها برای دریافت وام ۲۵ درصدی مسکن زمانبر و پر از بروکراسی است. ضعف هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و نظارت ناکافی بر اجرای مصوبات، مشکلات را تشدید کردهاند. بنابراین، هدف اصلی طرح، یعنی ارتقای کیفیت زندگی در محلات فرسوده و افزایش تابآوری شهری، هنوز بهطور کامل عملیاتی نشده و پرسشهای جدی درباره آینده این سیاست مالی مطرح هستند.
چشمانداز آینده و تاثیرات اقتصادی این نقیصه
بافتهای فرسوده بخشی از تاریخ و فرهنگ شهری را در خود جای دادهاند و غالباً ساکنان آن از اقشار کمدرآمد هستند. عدم تخصیص مناسب وامهای بازسازی و نوسازی این مناطق میتواند منجر به افزایش ناامیدی، نابرابریهای اجتماعی و پیامدهای منفی در حوزه امنیت اجتماعی، سلامت روانی و مشارکت شهری شود.
برای بهرهبرداری مؤثر از ظرفیتهای وام نهضت ملی مسکن، ضروری است که دولت و نهادهای مرتبط با همکاری بخش خصوصی و تقویت نهادهای محلی، روند تخصیص تسهیلات را شفاف و کارآمد کنند. رعایت دقیق قوانین و مقررات، از جمله ماده ۶ بر بازار اجاره مسکن، میتواند به ایجاد تعادل در بازار و حمایت از مستأجران و مالکین در این مناطق کمک کرده و فرصتهای اقتصادی و اجتماعی نهفته در احیای بافتهای فرسوده را بالفعل سازد.
نگاهی به تاثیرات اجتماعی و فرهنگی در پس این ماجرا
بافتهای فرسوده بخشی از تاریخ و فرهنگ شهری را در خود جای دادهاند و اغلب ساکنان آن از اقشار کمدرآمد هستند. عدم تخصیص مناسب وام بافت فرسوده باعث افزایش ناامیدی و نابرابریهای اجتماعی میشود. پیامدهای این مسئله در زمینه امنیت اجتماعی، سلامت روانی و مشارکت شهری ساکنان بهوضوح مشاهده میشوند.
برای بهرهبرداری واقعی از ظرفیتهای وام نهضت ملی مسکن، لازم است دولت و نهادهای مربوطه با همکاری بخش خصوصی و تقویت نهادهای محلی، روند تخصیص تسهیلات نهضت ملی را شفاف و کارآمد کنند. این اقدامات میتواند فرصتهای اقتصادی و اجتماعی نهفته در احیای بافتهای فرسوده را بالفعل سازد و از بحرانهای شهری جلوگیری کند.
تحلیل شخصی: ضرورت اقدامات سریعتر برای سلامت شهری
برای بهرهمندی واقعی از ظرفیت نهضت ملی مسکن در بهبود بافتهای فرسوده، لازم است سیاستها به سمت حذف موانع بروکراسی و تسهیل فرآیندهای مالی حرکت کنند. اطلاعرسانی بهتر به مردم و متقاضیان نیز اهمیت زیادی دارد. دولت و نهادهای مربوطه باید با همکاری بخش خصوصی و تقویت نهادهای محلی، فوراً تدابیری برای تخصیص صحیح و موثر وامها اتخاذ کنند. این اقدامات میتواند نوید نهضت ملی مسکن را به واقعیت تبدیل کند و فرصتهای اقتصادی و اجتماعی نهفته در احیای بافتهای فرسوده را محقق سازد.
چرا این موضوع اهمیت دارد؟
اجرای کامل طرح وامهای نهضت ملی مسکن میتواند گامی بزرگ در جهت برابرسازی فرصتهای مسکن باشد و همچنین نقش کلیدی در ارتقاء کیفیت زندگی شهروندان کمدرآمد ایفا کند. تعلل در این حوزه باعث از دست رفتن فرصتها و افزایش مشکلات پایتختها و سایر کلانشهرهای ایران میشود.
سوالات متداول (FAQ)
۱. سهم ۲۵ درصدی وامها به بافتهای فرسوده چرا محقق نشده؟
دلایل متعددی از جمله مشکلات فنی، بروکراسی نهادهای مالی و نبود زیرساختهای مناسب باعث شده این هدف تا کنون عملیاتی نشود.
۲. تاثیر ندادن وام به بافتهای فرسوده چه پیامدهایی دارد؟
کاهش بهبود کیفیت مسکن، افزایش مشکلات اقتصادی و اجتماعی و کند شدن روند بازآفرینی شهری مهمترین آثار منفی هستند.
۳. چگونه میتوان انتظار داشت این مشکل حل شود؟
از طریق تسهیل قوانین، افزایش شفافیت در پرداخت و بهرهگیری از همکاری بخش خصوصی و نهادهای محلی راهکارهای عملی وجود دارد.
همچنین برای آگاهی از برنامههای رسمی و حمایتهای دولتی در حوزه مسکن، سایت وزارت راه و شهرسازی ایران به آدرس www.mrud.ir منبع رسمی و بهروز است.
